Transitieadvies 2026

Op 9 september 2026 is het nieuwste adviesrapport ‘Van niche naar norm - Transitieadvies: samenwerken aan een proefdiervrije samenleving’ gepubliceerd en aangeboden aan het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Dit advies heeft het NCad op eigen initiatief uitgebracht, als vervolg op het Transitieadvies uit 2016 en de evaluatie daarvan. 

Aanleiding en kernboodschap

Nederland heeft de afgelopen jaren een sterke kennis- en innovatiepositie opgebouwd in proefdiervrije onderzoeksmethoden. Die vooruitgang leidt echter niet vanzelf tot minder dierproeven: nieuwe methoden kunnen naast de bestaande onderzoekspraktijk blijven bestaan zonder die te vervangen. Zonder gerichte vervolgstappen wordt de opgebouwde innovatiekracht onvoldoende benut voor de transitie.

Het NCad concludeert dat de volgende fase een gerichte verandering vraagt van het onderzoeks- en innovatiesysteem en bepleit een fundamentele herstructurering van de transitieaanpak. Van losse innovaties naar een gezamenlijke verandering van onderzoek, beleid en praktijk. Het gaat daarbij niet alleen om innovatie in het onderzoek: het advies raakt verantwoordelijkheden van meerdere ministeries en van partijen in wetenschap, bedrijfsleven en samenleving. 

Het NCad spreekt daarom bewust over een proefdiervrije samenleving. Dat einddoel is geen voorspelling met een vaste einddatum, maar een kompas voor beleid, onderzoek en praktijk. Per beleids- en onderzoeksdomein zijn concrete tussendoelen nodig, gekoppeld aan heldere verantwoordelijkheden en zichtbare voortgang. 

Ondertussen blijft het van belang dat de bescherming van dieren die nu worden gebruikt onverminderd wordt voortgezet.

Hoe dit advies tot stand kwam

Het NCad heeft een breed traject doorlopen van informatieverzameling en perspectiefverkenning. Dit traject is gestart met de evaluatie van het eerste transitieadvies (2024). Daarna volgde een aanvullend traject: met een open schriftelijke uitvraag, vijf (thematische) stakeholderbijeenkomsten, met nationale en internationale deelnemers uit wetenschap, industrie, overheid en maatschappelijke organisaties. Daarnaast voerde het NCad gerichte gesprekken met experts en vertegenwoordigers die met hun kennis of ervaring een blik op het dossier hebben die in het gangbare debat zelden aan bod komt. 

Voor de ethisch- en transitiewetenschappelijke onderbouwing liet het NCad in totaal vier expertrapporten opstellen, deels als onderdeel van de evaluatie (2024) en deels daarna, waaronder een rapport met recente inzichten uit de transitiewetenschap.